این گویش روزگاری به دلیل عدم اختلاط آن با زبان فارسی نو، سخت مورد توجه پژوهشگران خارجی و ایرانی بوده است. دستگاه واج‌شناسي اين گويش مشتمل بر ۲۵ همخوان، ۸ واکه و ۳ مصوت مرکب مي‌باشد،بهنام خانی ۳۸۲ واژه سيوندي در واژه‌نامه ريشه شناسانه گويش سيوندي که عینآ واژهای پهلوي و فارسي باستان است را آورده و از نظر ريشه‌شناسي مورد بررسي قرار داده است. متاًسفانه امروزه به دلیل کم توجهی برخ اهالی در خصوص اهمیتش روز به روز غنای واژگانی این گویش در اثر هجوم زبان فارسی نو فرسایش یافته و تخریب می گردد.اهمیت این گویش دراین است که در سطح استان فارس تنها اهالی سیوند هستند که به این گویش خاص تکلم می نمایند و به گفته ارانسکی زبان شناس معروف در کتاب «مقدمه فقه اللغه ایرانی» ؛همچون جزیره ای در دریای زبان فارسی استان فارس مهجور مانده است.

موقعیت جغرافیایی آن که در گذشته بر سر راه سفر مستشرقین و سیاحان اروپایی به تخت جمشید قرار داشته سبب شده که از اواخر قرن نوزدهم میلادی محقیقین اروپایی به زبان خاص این قوم توجه نموده و به تحقیق درباره آن بپردازند.

روستای قوام آباد در۴ کیلومتری شمال غربی آن و روستای دشت بال در ۶ کیلومتری جنوب شرقی آن است؛ لیکن هیچ یک از اهالی این دو روستا زبان خاص اهالی سیوند را متوجه نمی شوند.

در سال ۱۳۳۹استاد جمال زیانی در مجله دانشکده ادبیات شیراز این گویش را بسیارنزدیک به زبان پهلوی ساسانی دانسته و معتقد است که از آن روزگار باقی مانده است.

سیوندی از گروه لهجه های شمالی شمال غربی می باشد.به نزدیکی چند واژه از گویش سیوندی با زبان کردی هورامی دقت نمایید: آتش:اوویر «سیوندی»آور-آیر «هورامی»

انگور:انگیر«سیوندی»هنگوور«هورامی»

رفتن:بشه«سیوندی»بشو-بشه و بلو «هورامی»

دکتر پرویز ناتل خانلری درکتاب تاریخ زبان فارسی چنین می نویسد: در بعضی از روستاهای استان فارس گویشهای خاصی هست که با وجود زبان جاری سراسر آن استان که فارسی است هنوز بر جا مانده اند ؛ اگر چه هرگز کتابت نداشته و مقام زبان دری نیافته اند. اینها عبارت‌اند از : گویشهای متداول در روستاهای شمغون ، پاپون ، ماسرم ، بورینگون و بعضی دهکده های دیگر. این گویشها همه از گروه جنوب غربی شمرده میشوند. امادراین میان تنها « سیوندی » در قریه سیوند (75 کیلومتری شمال شیراز)که از جمله گویشهای شمال غربی است . زبان پهلوی دارای دو لهجه اشکانی وپهلوی جنوبی یا ساسانی بوده که گویش سیوندی بازمانده پهلوی جنوبی است. در این گویش گاه برای برای یک کلمه چندین واژه در زمان ها کاربردهای مختلف بکاربرده شده بطور مثال:واژه خوابیدن (در کنار تلفظ سیوندی تلفظ هورامیه انرا قرار داده ام. به ترتیب:---سیوندی-هورامی-فارسی)

فتام-وتان:خوابیدم ---فتیمه-وتیمه:خوابیدیم--- فتی-وتی:خوابیدی--- فتیکه-وتیده:خوابیدید--- فت-وت:خوابید---فتینه-وتینه:خوابیدند---باسی-بووسوو:بخوابم ---باسیمه-بوسمینه:بخوابیم---باس-بووس:بخواب--- باسیکه-بوسته:بخوابید

این گویش بسیار اندک با عربی آمیخته شده و از معادلهای عربی استفاده نشده است. این گویش امروزه بدلیل ساکن شدن عشایر کوچرو در سیوند وهمچنین مهاجرت و وصلت با غیر سیوندهها ازغنای آن کاسته شده است بسیاری از این واژهها امروزه رو بفراموشی است.امروزه برخی از مردم سیوند با کودکان خود سیوندی حرف نمی زننداگرچه پسرهادر نوجوانی سیوندی را از کوچه وبازار شروع می کنند اما دختر هاکمتر سیوندی حرف می زنند وپسرها هم چون از کوچه وبازار شروع شده لهجه اصیل سیوندی را نادیده می گیرند.

با تشکر از ویکی پدیا