بـێـســاران و هـــۆرامــان
*** پارێزنای زوانی هۆرامی ئه‌رکوو سه‌ر شانه‌و گرد هۆرامی زوانیه‌ن *** 

هه‌ورامان گه‌رایی سه‌رجه‌موو ئا کارانه‌نێ که‌ بتاوا خزمه‌تیه ‌که‌را به‌ زوانی هه‌ورامی و ئی زوانیه‌، ئه‌چی ئاسته‌نههه‌ورامان گه‌رایی به‌پاو زه‌رووره‌توو زه‌مانه‌ی پاش نیان دلێ مێدانی و کۆشانش رو‌ وه‌رلوای وێش برمانۆ و چی راینه‌ سه‌رکه‌وته‌ بیه‌ن و تاوانش وێش تاقی که‌رۆوه و بسله‌منۆ‌. ئه‌گه‌ر سه‌رنجیه‌ تاریخی ده‌یمێ په‌یما به‌رگنۆنه‌ به‌درێژایی ویه‌رده‌و خه‌تی، زوانی هه‌ورامی راو وێش که‌ردێنه‌وه‌ و وێش یاونان به‌ زوانی نوێسیاری و که‌تبی. یانی که‌مته‌ر خه‌ت و زوانیه‌ هه‌ن پسه‌ خه‌ته‌ میخیه‌کا، خه‌تی  ئه‌وستایی و په‌هله‌وی  و به‌ گردی جه‌ حه‌وزه‌و ته‌مه‌ددونی ئێرانینه‌، زوانی هه‌ورامیش چه‌نه‌ نه‌بۆ. واتیلێ(که‌لیماتێ) پێسه‌و: وه‌ری، ژیوای، ژه‌ره‌ژی، ژوژوی، سپلۆتی یا سیه‌ک، ده‌سه‌، ته‌نگه‌سی، تاته‌، ئه‌دا، زارۆ، ئه‌ز... ئینه‌ نیشانه‌ مده‌و رێخه‌و ‌ ترازنا و به‌راش مه‌رحه‌لیه‌ته‌ر. یانێ ئێمه‌ مه‌شیۆ بیاومێ یاگیه‌ که‌ مه‌تڵه‌بێ ئه‌رزشمه‌ندی بنویسمێ تا‌ خه‌ڵکانێوته‌ری حه‌زش په‌نه‌که‌را و به‌ کاروو ئادیشایچ به‌ی و ته‌قالا بدا هۆرش گێڵناوه‌ سه‌روو زوانو وێشا. ئه‌گر ئێمه‌ حه‌ر په‌ی وێما بنویسمێ نه‌تاوانما کاریه‌ ده‌ردوارده‌‌ که‌رمێ و ته‌نیا جه‌ ده‌وروو وێماره‌ خولیاینمێوه‌. ئێمه‌ وه‌ختیه‌ مه‌تاومێ واچمێ که‌وتێنمێ را که‌ نویسیایه‌کاما  ڕاشا یاونابۆ زوانانێوته‌ری ...


ادامه مطلب
[ چهارشنبه ششم اسفند ۱۳۹۳ ] [ 13:29 ] [ هیـوا عليرمايي ]

زبان هورامی(اورامی) یکی از زبانهای کردی است کە مورد تهاجم سیاست زبان کشی حکومتهای اشغالگر مرکزگرا قرار گرفتە است. این زبان نە تنها  کهن ترین زبان نوشتاری و گفتاری کردهاست، بلکە یکی از قدتمیترین زبانهای ایرانی نیز هست. زبان هورامی  با وجود جایگاه ویژە تاریخی و ادبی و قدمت هزاران سالە امروز از ستم دو گانە زبانی رنج میبرد. کهن ترین سند نوشتاری کردستان قبالهای هورامان هستند کە بە زبان هورامی  و بیش از 2100 سال پیش نگاشتە شدەاند. این اسناد هم اکنون در یکی از موزەهای آثار تاریخی لندن نگهداری میشوند. کتاب مقدس پیروان آیین یارسان و کاکەایها(سرانجام) بە زبان هورامی مرقوم شدەاست. آیین یارسان آیین کهن کردها قبل از حملە اعراب بە این مناطق بودە است. حملە اعراب و کشتارهای خونین آنها برای اولین بار بە زبان هورامی  نگاشتە و بر جای ماندەاست. این قتل عامها در اشعار زیر منعکس گشتەاند: ...


ادامه مطلب
[ شنبه دوم اسفند ۱۳۹۳ ] [ 19:14 ] [ هیـوا عليرمايي ]
چنانچه ميخواهيد فرزندتان نامي هورامي داشته باشد و مایل به انتخاب نام های زیبای هورامی براي نامگذاري فرزندان عزيزتان هستید بر روی لینک زیر کلیک کنید تا نامنامه ی هورامی را به صورت "پی دی اف" دانلود نمایید.

**********

ئازیزا ، ئه‌ر گه‌ره‌کتانه‌ن نامێ جوان و ڕێک و پێکێ هۆرامیێ هۆرچندێ په‌ی زاڕۆڵه‌ وه‌شه‌ویسه‌کاتا، سه‌روو ئا لینکیوه‌ که‌ چی واره‌ دیاری کریان کلیک فه‌رماودێ تا گردوو نامه‌کا به‌ شێوه‌و "پی دی ئێفی" دانلۆد که‌ردێ.

***********

 

((براي دريافت فايل pdf "اينجا" کلیک کنید))

[ شنبه یازدهم بهمن ۱۳۹۳ ] [ 13:20 ] [ هیـوا عليرمايي ]

كُردستان از تاريخي كهن و باستاني برخوردار است، روح همگرا و اصالت(آريايي بودن)، آنان را با ديگر فرهنگ‌هاي منطقه مرتبط ساخته است. به همان قياس هورامان در كُردستان به خاطر ديرينه بودن فرهنگ آن به قياس سايرجاهاي كُردستان ايران منحصر به فردتر است. زبان كُردي هورامي از ساختار خاصي برخوردار است، حتي در پاره اي از موارد در «سطح آوايي و دستوري» با ساير گونه‌هاي كُردي متفاوت تر ساخته است. در اين راستا، در اين مقاله به يكي از پديده هاي فرهنگي كه بعد از چهارده قرن پس از آيين مقدس اسلام هم چنان زنده و پويا است؛ به نام مراسم پيرشاليار هورامي، اشاره مي شود. اين آيين در روند خود دستخوش تغيير و تحول قرار گفته است، اگرچه برخي محققين نظر به نشانه هايي، منشاء اين مراسم را به عهد باستان بر مي گردانند؛ اما محتواي آن كاملاً رنگ و صبغه ي اسلامي به خود گرفته است. انتساب آن به آيين قبل از اسلام، مورد پسند مردم عوام اين منطقه نيست و بحث در اين باره را بحثي بدعتي و عاريتي و چند و چون آن را تنها در حوزه آيين اسلام و سير تاريخيِ آن قابل تعريف مي دانند. به همين مناسبت در اين نوشته نگارنده ضمن اشاره به نظام شورايي و نقش 99 پيران هورامان در فرهنگ مادي و معنوي مردم هورامان؛ گزارشي مختصر هم در باره اين آيين كه به جشن پير مشهور است، مي آوريم ...


ادامه مطلب
[ جمعه دهم بهمن ۱۳۹۳ ] [ 19:26 ] [ هیـوا عليرمايي ]

مورخ یونانی هرودوت به اقوام بوس ، پاراتاین ، ستراوچاتا ، آریزانتی ، بودی و ماگی به عنوان بخشی از قبایلی که به مادها شهرت یافته بودند ، اشاره می کند. بعدها مادها توانستند بر همه ی منطقه مسلط شوند . قبیله ی دیگری نیز در آن منطقه حضور داشتند که به کوتی  (گوتی) مشهور بودند ، این قبیله به علت داشتن قدرت زیاد ؛ توانستند با موفقیت حدود صد سال حکومت کنند . طبق لوح گلی سومری که مربوط به هزاره ی سوم قبل از میلاد است ؛ این قوم (گوتی ها) احتمالا در سرزمین "کاردا" زندگی می کرده اند. الکساندر بزرگ از این مردم به عنوان "کاردوک" نام می برد ، پلینی می نویسد : این مردم رسما "کاردونی" نامیده می شدند اما امروزه "کورد" خوانده می شوند . بعضی از مورخان بر این عقیده اند که گوتی ها توسط چند دیکتاتور ظالم رهبری می شده اند اما دلایل قویتری وجود دارد که خلاف این گفته ها را ثابت می کند. آ.ام .دیاکونوف در کتاب تاریخ کمبریج برای ...


ادامه مطلب
[ یکشنبه بیست و یکم دی ۱۳۹۳ ] [ 16:11 ] [ هیـوا عليرمايي ]
ساکنین این منطقه جغرافیایی را اورامی ( هورامی ) می گویند آنان قبلا تشکیل دهنده ی مادها بودند مادهایی که قبل تر به نام آریایی شناخته می شدند ، آنان مهاجران آریایی بودند که قسمتی از آنها در اوکراین و  روسیه سکنا گزیدند و  مابقی به  هورامان مهاجرت کردند آنان از همان بدو ورود تا امروز مردمانی باغدار و یکجا نشین بودند آنان از همان جغرافیا ی فیزیکی فراتر نرفته ، لباس و خانه ، تولیدات و ملزومات خود را از همان محدوده تأ مین و تبدیل می کردند . آنان مردمانی سخت کوش ، صمیمی اهل منطق و گفتمان اهل ادب و دانایی که از دل کوههای صعب العبور ، بهترین زندگی در نوع خود ، بهترین فرهنگ و تمدن و غنی ترین زبان را خلق کردند شاید دوست داشتند مستقل از همه بمانند هر چند کلمات و فرهنگ هورامان به گستردگی پیش روی دین زردشت تا یونان نیز گسترانیده شدند و هورامیها به غیر از این منطقه ی جغرافیایی در  موصل -کرکوک - مازندران - هرمزگان - تویسرکان - ملایر - قم - کرمانشاه ( یاره سان ) و نزدیک به ۱۰ میلیون نفر در شعاع منطقه ی درسیم ترکیه ( زازا ) ساکن هستند به غیر از مهاجرانی که در کشورهای اروپایی و غیره به عنوان مهاجر شناخته می شوند...
ادامه مطلب
[ پنجشنبه هشتم خرداد ۱۳۹۳ ] [ 15:39 ] [ هیـوا عليرمايي ]

که‌سانێو بێ ئانه‌یه بزانا زوان و فه‌رهه‌نگ و نه‌ته‌وه‌ چێشا!جه ڕۆ نه‌زانی وکه‌مته‌رخه‌می و په‌ی ئاژاوه‌ گێڵایهورامان هانه به رچه م قسێ سووکێ و دوورجه ئه‌ده‌ب و نه‌زاکه‌تی که‌را٬و ئی حۆرمه‌ت مارایه و سووکه‌یاتی چه‌نی که‌سانێو که ئه‌وپه‌رۆ خه‌م و خه‌فه‌ت و ئاواتشازوان و فه‌رهه‌نگوو کۆرده‌واریا نه چێوێوته‌ر٬لاو گرد که‌سیه‌نه قه‌بووڵ مه‌کریۆ.
گردوه‌ختێو ئینه واته‌و گردیمانه که‌به شانازی وێما به کۆرد مزانمێ٬و هیچ وه‌خت جه نه‌ته‌وه‌و وێما دوورێی مه‌گێرمێ به‌ڵام په‌ی زوانی هۆرامی پێسه‌و کۆردبیه‌یما شانازی که‌رمێ.
ڕه‌وتۆ نویسته‌ی به زوانی هۆرامی ئه‌چی سه‌رده‌مه‌نه چه‌نی نویسته‌ی جه ویه‌رده‌یه‌نه فره‌ نزیک بیه‌نۆ و پێسه‌و واته‌و مه‌رحوموو کاکه‌ محه‌مه‌دی مسته‌فازاده‌ نویسته‌ی به زوانی هۆرامی ئاڵاو قه‌ڵه‌میما بۆ.نویسته‌ی کتێبێ نه‌سر و په‌خشانی هۆرامی ڕۆبه‌ڕۆ فره‌ته‌ربۆ و ئاواته‌وازه‌نا به دڵسووزی خه‌مه‌وه‌ره‌کاش یانه‌و هۆرامیه‌کا به کتێبی زوانه‌که‌یما پێسه‌و سه‌وزی شاهۆ و داڵانی و کۆساڵانی سه‌وز و گه‌شاوه بۆ...


ادامه مطلب
[ جمعه هجدهم بهمن ۱۳۹۲ ] [ 21:9 ] [ هیـوا عليرمايي ]

فصلنامه علمی، فرهنگی و ادبی ژیوار استان کردستان با رویکردی جدید، شورای نویسندگان جدید و مقالات و مطالب ویژه ای در ارتباط با فرهنگ، هنر، آداب و رسوم کردستان و موضوعات مدنی به‌ چاپ رسید.                

به گزارش خبرگزاری کردپرس، فصلنامه علمی، فرهنگی و ادبی ژیوار که چند سالیست در استان کردستان به چاپ می رسد مدتی به دلایل مختلفی به چاپ نمی رسید اما شماره های 15 و 16 آن در قطعی جدید و به صورت کتاب با هیئت تحریریه ای جدید از اساتید و صاحب نظران دانشگاهی به تازگی به چاپ رسیده و مقالات، یادداشتها، گزارشات و مطالب مفید و مناسبی در ارتباط با فرهنگ، ادب، زبان، مسائل و موضوعات اجتماعی، مدنی و قومی به دو زبان فارسی و کُردی را در این شماره جدید منتشر کرده است. صاحب امتیاز و مدیر مسئول فصلنامه ژیوار محمد رحیم غلام ویسی می باشد و سردبیر جدید آن انور ساعدموچشی به همراه شورای نویسندگان و هیئت تحریریه ای شامل: کاوه پولادی، احمد سعید شیخی، محمد حقمرادی و عباد روحی هستند که جهت فعالیت و خدمت فرهنگی و روزنامه نگاری در این فصلنامه در کنار هم قرار گرفته اند و همچنین مدیر داخلی این نشریه منصور جعفری و روابط عمومی آن نیز بر عهده ریبوار کامرانی پور و صباح حسنی می باشد.

در این شماره جدید فصلنامه ژیوار مطالب و مقالاتی همچون محیط زیست به مثابه فرهنگ از روناک بهرامی، سیطره تکنولوژی در برنامه ریزی شهری از جلیل کریمی، زبان، ایدئولوژی و تجسم آن در کنش سیاسی از میدیا رحیمی، سیاستهای قومی در کشورهای چین، ترکیه و مالزی از محمد غلامی، تاریخ و طبیعت از محمد حقمرادی هویت قومی و مشارکت مدنی در شهر خرم آباد از حسن رضا یوسفوند، تاملی بر فاجعه حلبچه از جبار اصلانی، حقوق بین المللی و قوانین تابعیت اروپا از لقمان رادپی، پێوه‌ندی نێوان شوناس و بیره‌وه‌ری از آزاد حاجی آقایی، لێکدانه‌وه‌ی پێوه‌ندی نێوان چاند و سه‌روه‌ری یاسا از عباد روحی، چه‌مکی هێژمۆنی از ایوب کریمی و... در دو بخش فارسی و کُردی آن به چاپ رسیده است.
شماره جدید فصلنامه ژیوار در 400 صفحه و با قیمت 5000 هزار تومان در دکه روزنامه فروشی ها و مرکز فرهنگی و کتابفروشی ها در دسترس علاقمندان است.
[ پنجشنبه دهم بهمن ۱۳۹۲ ] [ 19:54 ] [ هیـوا عليرمايي ]

شاروو Bearle ی شارێوه‌ن جه‌ مه‌رزوو به‌ینوو وه‌ڵاتاو هۆله‌ند و بلژیکیه‌نه. مه‌رزوو ئی دوه‌ وه‌ڵاتیه‌ جه "دلێ ڕاسه‌و" ئی شارینه‌ مه‌ویه‌رۆنێ و شاره‌که‌ش که‌رده‌ن به‌ دوێ به‌شێ. نوکتێ یاگێ سه‌ره‌نجیش ئانێنه‌ که‌ ئی مه‌رزه‌شانه‌ به‌ عه‌لامه‌تێ "مثبت"ێ++++  دلێ خێیابان و کۆڵان و ساختمانانه‌ دیاری که‌رده‌ن و پی جۆره‌ لایه‌ ئا خێیابانیه‌ هینوو وه‌ڵاتوو هۆله‌ندین و ئۆ لاکه‌ی ته‌رش هینوو وه‌ڵاتوو بلژیکی. سه‌ره‌نج  کێشته‌ر جه‌ حه‌ر چێوی ئانه‌نه‌ که‌ ئه‌گه‌ر خه‌ڵک بلا په‌ی حه‌ر ته‌ره‌فوو ئا مه‌رزیه‌، مشیۆم قانوونوو یاساو ئا وه‌ڵاته‌یه‌ به‌را ڕاوه‌. جه‌ "ادامه‌ مطلب" عه‌کسێ فره‌ته‌رێ ته‌ماشا که‌ردێ...


ادامه مطلب
[ یکشنبه پانزدهم دی ۱۳۹۲ ] [ 0:17 ] [ هیـوا عليرمايي ]

فره‌ که‌سێ مه‌عناو ئی دوه‌ که‌لیمه‌یه‌ نمه‌زانا. من چیگه‌نه‌ په‌ی ڕۆشن که‌رده‌و مه‌عنایشا ئی پۆستیه‌ مه‌نیه‌وره‌. "تنفیذ" یانی کیاسته‌و حوکمی (فرستادن حکم) ... یانی وه‌ختیه‌ حاکم یان پاوشا یان ڕابه‌ر یان سه‌رته‌رین مه‌قام جه‌ حه‌ر وه‌ڵاتیه‌نه، حوکمیه‌ یا ده‌ستووریه‌ سادر مه‌که‌رۆ - که‌ ئه‌ڵبه‌ته‌ ئی حوکمه‌ به‌ حیچ جۆریه‌ قابله‌ به‌رگه‌شت و ئه‌وه‌گێلای نیه‌ن - کیاناش په‌ی ئا که‌سه‌یه‌ که‌ ده‌ستووره‌که‌ش په‌نه‌ ئێبلاغ کریان ... پی کاریه‌ ماچا "تنفیذ" ... به‌ڵام مه‌عناو که‌لیمێ نه‌ژناسیه‌ی و به‌ڵاجه‌ویه‌و "تحلیف"ی چێشه‌نه‌؟ ... عه‌رز که‌روو خزمه‌تتانه‌ که‌ "تحلیف" یانی قه‌سه‌م وارده‌ی یان قه‌وڵ دای ... زه‌مانوو قه‌ڏیمی مه‌راسمیه‌ ته‌داره‌ک وینێنێ په‌ی "تحلیف"ی که‌ تا ئارۆیچ ئا مه‌راسمه‌ ملۆ ڕاوه‌ ... مه‌راسموو "تحلیف"ی جه‌ دنیانه‌ به‌ دوێ جۆرێ لوێ ڕاوه ‌و به‌رگوزار بێ ... به‌ فه‌رز سه‌ڏ ساڵێ چی وه‌ڵته‌ر جه‌ ئامریکانه‌ وه‌ختیه‌ ئاغه‌ی ئۆباما مه‌راسموو "تحلیف"یش به‌ یاگێ ئاورد، یه‌رێ ملیۆن نه‌فه‌رێ چا مه‌راسمه‌نه‌ به‌شدارێ بێنێ و چه‌پڵێش په‌ی ته‌قنێنێ و گۆرانی و چه‌پڵه‌ ڕێزان و کونسێرته‌ی زیندێش په‌ی ئیجرا که‌رێنێ و خولاسه‌و که‌لامی فره‌ وه‌ششا ویه‌رێنه‌و فره‌ فره‌ حاڵ که‌رێنێ په‌ی وێشا ... شێویه‌ ته‌روو مه‌راسموو "تحلیف"ی ئینه‌نه‌ که‌ به‌ فه‌رز ئا سه‌رۆک کۆماره‌ (رئیس جمهور) که‌ گه‌ره‌کشه‌ن قه‌سه‌م بوه‌رۆ، لێ کۆڵیه‌ گاردی ویژه‌ی و ئه‌سڵه‌حه‌ی و ضد هه‌وائی و کوته‌ک و سپه‌ر و باتووم و گازی ئه‌شک ئاوه‌ری و گازوو فلفلی و گازوو شاری و گازوو دڏانی و گازوو عه‌نبۆری و گازوو مێعده‌ی و ... و سه‌ڏ ئه‌ڵبه‌ته‌ جه‌ فه‌زایه‌ به‌ستێ و غه‌یره‌ بازه‌نه‌ که‌ حیچ خه‌به‌ریه‌چ جه‌ گۆرانی و کونسێرته‌ی زیندێ و چه‌پڵه‌ ڕێزانی و قێـڕ و داڏوو ئی جۆره‌ چێوانه‌ نیه‌ن، مه‌راسمه‌که‌ش به‌ یاگێ مارۆ ‌... جه‌ مه‌راسمی ئیجرائی دووهه‌مینینه‌‌ مه‌عمووڵه‌ن ئێحتماڵوو ده‌رگیری و ده‌زگیری و ده‌س به‌ یه‌خه‌ بیه‌ی و ده‌س به‌سه‌ر کریه‌ی ئا که‌سانه‌ که‌ ئێعتراز مه‌که‌رانێ فره‌ن ... به‌ڵام وه‌شبه‌ختانه‌ ساڵهای ساڵه‌ن که‌ که‌س نه‌ڏیه‌نش مه‌راسم‌ ته‌حلیفیه‌ پێسینه‌ جه‌ دنیانه‌ به‌رگوزار بۆ، چونکوو به‌شه‌روو ئاروی ‌یاوان پانه‌یه‌ که‌ ئیتر که‌رده‌وێ و خسڵه‌تێ دیکتاتۆریانێ یاگیه‌شا دلێ ویر و ئه‌ندیشه‌ی سیاسی دنیاینه‌ نیه‌ن ...

ئه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌وسا شێوه‌و به‌رگوزاری مه‌راسموو ته‌حلیفی هۆرگێڵێوه‌ په‌ی میزانوو وه‌شه‌سیایی قه‌سه‌م وه‌ره‌که‌ی دلێ خه‌ڵکینه‌ ...

[ یکشنبه سیزدهم مرداد ۱۳۹۲ ] [ 19:15 ] [ هیـوا عليرمايي ]

له‌ کۆمه‌ڵگای کورده‌واری‌دا چه‌ند زاراوه‌یی و چه‌ند زارۆچکه‌یی شتێکی ئاساییه‌، زۆر ده‌گمه‌نه‌ ئه‌گه‌ر دانیشتووانی دوو گۆندی ته‌نیشت یه‌ک به‌ یه‌ک زارۆچکه‌ قسه‌ بکه‌ن، هه‌ر له‌ دوو، سێ دۆخی ڕێزمانی‌دا جیاوازییان هه‌یه‌. کوردی خاوه‌نی چه‌ندین زاراوه‌یه‌؛ کرمانجی، هه‌ورامی، که‌لهۆڕی و فه‌یلی، سۆرانی، زازاکی و له‌کی. ئه‌م چه‌ند زاراوه‌ییه‌ له‌م چه‌ند ساڵه‌دا بووه‌ به‌ ته‌وه‌ری باس و بۆچوونه‌ زمانه‌وانییه‌کان، و ته‌نانه‌ت که‌سایه‌تییه‌ هونه‌ری و سیاسییه‌کانیش له‌م باره‌وه‌ بۆچوون و ڕای خۆیان ده‌ربڕیوه‌. و هه‌ر وه‌ها که‌ ده‌زانین له‌م باره‌وه‌ بۆچوون و باوه‌ڕی جیاجیا هه‌یه‌. هه‌ندێ به‌ شتێکی مه‌ترسیدار ئه‌ژماری ده‌که‌ن و وه‌های لێ ده‌نواڕن که‌ له‌ داهاتوودا ئه‌و چه‌ند زاراوه‌(زمان)ییه‌ ده‌بێته‌ هۆی دابه‌شبوونی کورد و جودابوونه‌وه‌ی کورده‌کان...


ادامه مطلب
[ جمعه بیست و هشتم تیر ۱۳۹۲ ] [ 12:40 ] [ هیـوا عليرمايي ]

جه‌ ڕۆ 21 و مانگه‌و فوریه‌ی ساڵه‌و 1952زایینی، دماو ئانه‌یه‌ که‌ دەوڵه‌توو  وەختوو پاکستانی بڕیارێوە نادادپه‌روەرانه‌ش په‌ی سه‌پنای زوانی ئۆردوی، که‌ ته‌نیا زوانوو 3% وو مه‌ردموو ئا وەڵاتیه‌ بێ، به‌رکه‌رد، به‌نگالی زوانه‌کا که‌ زیاته‌ر جه‌ 56% خه‌ڵکوو پاکستانی و نزیکه‌و 98% خه‌ڵکوو وەرکه‌وته‌ی پاکستانی بێنێ، جه‌ وێنیشاندایه‌ وەروەڵاوەنه‌ جه‌ شاروو داکای ناڕەزایه‌تی  وێشا  وەراوەروو ئی بڕیاریه‌ به‌روست. هێزە سه‌رکوتکه‌رەکاو پاکستانی دڕندانه‌ په‌لامارەو وێنیشاندەرە  به‌نگالی زوانه‌کاشا دا که‌ چنها که‌سێ کوشیای و کۆمه‌ڵێوە فرێچ زامدارێ  بیێ.  پی  سه‌رکوتیه‌  به‌نگالیه‌کا کۆڵشا نه‌دا و به‌روسته‌ی ناڕەزایی  به‌ شێوازێ  جۆراجۆرێ  درێژەش  بێ و بی به‌ ...


ادامه مطلب
[ شنبه بیست و هشتم اردیبهشت ۱۳۹۲ ] [ 13:34 ] [ هیـوا عليرمايي ]

رفتگان و راهیان خوش خواب دیار آخرت در هه‌ورامان! برخیزید و بر بلندای قله ی رفیع شاهو بنگرید پاوه را که چه فرزانگانی به پاس احترامتان قدم رنجه کرده اند بشنوید ندای تازه ای را که امروز در این محفل پرسوز که برخاسته از مناجاتهای خالصانه ی شما راهیان نور است چه آتشی برپا کرده است. آری پیوند خالصانه ی شما با خدای سیروان همیشه جاری را به هورامانیها هدیه کرده است اینک فرزندان شما بیدار شده و عزم خود را جزم کرده اند تا با چراغ عقل و اندیشه طی طریق کرده و در راه رسیدن به اهداف والای زندگی زیبا قدم بردارند ...


ادامه مطلب
[ دوشنبه بیست و هشتم اسفند ۱۳۹۱ ] [ 13:28 ] [ هیـوا عليرمايي ]

زوانی هۆرامی پی گرده گیروو گرفته‌و که سه‌ره‌ ڕاشا وه‌نه‌ گێرته‌ن پێسه‌و نه‌نویسته‌یوو نه‌وانایشوو نه‌بیه‌ی ڕۆزنامه‌وو کاناڵه‌ی ئاسمانی، ناخوونێ وێچش وه‌نه‌ هۆر گێڵه‌ینێوه! دەسێوه‌ جه نویسه‌ره‌کاما پاسه‌شا که‌رده‌ن به زوانی کرۆڵی هۆرامی یا به قه‌وڵوو وێشا زاراوەی هۆرامی که گه‌وروو سه‌روو کۆی به‌زه‌یش مه‌یوه پۆره، به‌شه‌ر به نیم سه‌عات مه‌تاوۆ په‌ڕێوه‌ چا نوویسته‌یه که به نامێ هۆرامی نویسته‌نشا ڕاس که‌رۆوه. یا نه‌ججاڕ ئاسایی که‌لیمێشا تاشه‌ێنێ یا ئامیته‌و که‌لیمێ بێگانه‌ی کریێنێ که مه‌ر حه‌ر وێشا بزانا چێش ماچا. منویسا: مامۆسای "هه‌ره‌ به‌رز"! مه‌رەجیۆم نه‌زانا به هۆرامی "هه‌ره به‌رز" یانی چێش! وه‌ یا جیاتی "که‌لیمێ" جه‌ یاگێوەنه نویسیا بێ: "واتیلێ"، به محاڵوو هۆرامانی ماچا: "دەڤه‌روو هۆرامانی" و چن ها که‌لیمێ نه‌ژناسیێ چینێ ...


ادامه مطلب
[ چهارشنبه پانزدهم شهریور ۱۳۹۱ ] [ 21:25 ] [ هیـوا عليرمايي ]

"(زبــــان مــــا)" مجموعه یادداشتهایی است در مورد زبان هورامی: 1-مختصری از تاریخ زبان ما، 2- زبان هورامی و هویت سازی، 3- قباله هورامان، هورامی یا پهلوی؟، 4- از هورمزگان تا صیدی، 5- ریشه یابی، 6- در باب دستور زبان هورامی، 7- پایان زبان کردی هورامی نزدیک است؟ 8- زبان مخفی مردم هورامان و....... که نتیجه یک پژوهش چندساله در باب دستور تاریخی زبان هورامی است، و ترجمه بخشهایی از کتاب (ریزمانی میژویی زمانی کوردی) نوشته "آرام شکیبایی". در این نوشته‌ها فراتر از نگاه تاریخی و گرامری، جامعه شناسی زبان  نیز مورد توجه قرار خواهد گرفت/ بخش اول این با عنوان مختصری از تاریخ زبان ما در زیر آمده است ...


ادامه مطلب
[ شنبه بیست و چهارم تیر ۱۳۹۱ ] [ 23:16 ] [ هیـوا عليرمايي ]

همانگونه که در یادداشت قبلی به آن اشاره شد، زبان هورامی یکی از زبانهای جدید ایرانی است و از مجموعه‌ی زبانهای شمالغربی، این زبان در کنار زبانهای سورانی، کرمانجی، کلهری و زازاکی زبانهای کردی‌تبار حوزه شمالغرب ایران محسوب میشود. در سالهای قبل از ورود اسلام به ایران و حتی تا سالها بعد از آن نیز، زبانی با این شکل و شمایل و خصوصیات وجود نداشته، و اصلا اصطلاحات زبان هورامی، بلوچی، تاتی، گیلکی و سورانی و ... عاری از معنی و مفهوم بوده‌اند، چه بسا بسیاری از این اسامی نیز مرسوم نبوده و در هیچ کتیبه یا نوشته‌ای به آنان اشاره نشده است. چون اجداد سخنوران این زبانها در ایران باستان همگی با زبانی واحد و یا بهتر است بگوییم لهجه‌ها و یا گویشهایی از یک زبان معین (در دوره‌ زبانهای باستانی: مادی، و در دوره‌ میانه: پارتی، پهلوی اشکانی) سخن رانده‌اند و سپس ...


ادامه مطلب
[ شنبه بیست و چهارم تیر ۱۳۹۱ ] [ 23:8 ] [ هیـوا عليرمايي ]

وڵاتی هێندووستان که‌ یه‌کێکه‌ له‌ وڵاته‌ گه‌وره‌کانی جیهان ، زیاتر له‌ 179 زمان و 554 دیالێکت ، قسه‌ی پێده‌کرێت. له‌ پاش ڕزگار کردنی وڵاتی هیندستانه‌وه‌ ، شێوه‌زاری هیندی و ئینگلیزی کران به‌ زمانی ڕه‌سمی وڵات. دیاره‌ له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی که‌ زمانی هیندی ، زمانی زۆرینه‌ی خه‌ڵکی هێندووستان بوو ، ئه‌م بڕیاره‌ درا. جگه‌ له‌م دوو زمانه‌ش ، 22 زمانی تر وه‌کوو زمانی ڕه‌سمی دانی پێدانراوه‌ و له‌ ولایه‌ته‌ جیاوازه‌کان زمانی ڕه‌سمیه‌ و رۆژنامه‌ و گۆڤار و کتێبی تایبه‌تی خۆیان هه‌یه‌. جگه‌ له‌وه‌ش ئه‌م هه‌موو زمانانه‌ ، مافی پێشکه‌وتن و بڵاوکردنه‌وه‌ی کتێب و چالاکی فه‌رهه‌نگی هه‌مه‌جۆریان هه‌یه‌. هه‌موو پێداویستیه‌کانیش له‌ لایه‌ن حکومه‌ته‌وه‌ بۆ دابین ده‌کرێت‌...


ادامه مطلب
[ شنبه بیست و هشتم خرداد ۱۳۹۰ ] [ 13:15 ] [ هیـوا عليرمايي ]

مڵه‌ جه‌ دڕنه‌و دیواره‌که‌ینه‌ سه‌ره‌ش کێشا به‌روه‌ تا بزانۆ ئی گرد گرموو قاڵه په‌ی چێشییا! باخه‌وان تازه‌‌ شاروه‌ ئامه‌ بێوه‌ و به‌سییه‌ش چه‌نی وێش ئارده‌ بێ و خێزانه‌ش خه‌ریکه‌ بێ بازش که‌رێ. مڵه‌ تۆزیه‌ لۆوسێش لێستێوه‌و دلێ دڵۆ وێشه‌نه‌ واتش: به‌شکیم وارده‌مه‌نیه‌‌ ده‌رده‌و ئاما بۆ.به‌ڵام کاتێ به‌سه‌شا باز که‌رد، لاشه‌و مڵه‌ی که‌وت له‌رزه‌ له‌رز، چونکوو باخه‌وان ته‌ڵێ مڵه‌یش ئه‌ستێ بێ. مڵه‌ ڕه‌مه‌ ڕه‌م گێڵاوه‌ په‌ی لێ باخی تا ئی هه‌واڵیه‌ بیاونۆ به‌ باقی حه‌یوانه‌کا. مڵه‌ی ئاقیبه‌ت شه‌ڕ یاوێ به‌ حه‌ر که‌سی واچێ: ته‌ڵییه‌ مڵه‌یشا ئاردێنه‌ لێ باخی،ساحێو باخ ته‌لییه‌ مڵه‌یش ئه‌ستێنه‌ ...


ادامه مطلب
[ جمعه بیست و پنجم تیر ۱۳۸۹ ] [ 0:19 ] [ هیـوا عليرمايي ]

چند صباحیست که‌ کتابهای زبانشناسی را می‌خوانم و ورقی میزنم دفترهای زبانشناسی‌را، نظریه‌ها، تعاریف و قضاوتها و پیشگویی‌ها و....، و مطالبی در مورد زبان کردی و گویشهایش. اما آنچه‌ انگیزه‌ای شد بر نگارش این سطور سخنانیست در باب استانداردهای زبانی و استانداردبودن یا نبود آن. این روزها که‌ مطالعات زبانشناختی بر زبانهای ایرانی به‌ خصوص زبان کردی و گویش‌های آن وارد مرحله‌ جدیدی شده‌است، کم نیستند آنان که‌ در این راه به نام و شهرتی رسیده‌اند و سخنان آنان در جامعه‌ مقبول عوام و عامند، و به‌ سخنور بی‌بدیل رسانه‌ها در مباحث زبانشناسی مبدل شده‌اند، میگویند و مینویسند تا دیگران بخوانند و بشنوند، بسی گفتند و بسی نوشتند، بارها  ارابه زبانشناسی را از راه به‌ در کردند و بارها آنرا از انحرافی که‌ خود دال آن بودند، رهانیدند. در مقابل سخنان و بیانات آنان قلم کسی را  یارای ایستادن نبوده‌ و نیست، زیرا در مباحث زبانشناسی بیشتر با نظریه‌ها سروکار دارند و هر کسی میتواند ناظری باشد، هستند کسانی که‌ ناظر و تئوریسین خوبی نیستند ولی در زبانشناسی کاربردی یدوالایی دارند...


ادامه مطلب
[ پنجشنبه یازدهم بهمن ۱۳۸۶ ] [ 21:45 ] [ هیـوا عليرمايي ]
بی شک واژه‌ هه‌ورامان تاکنون چندها بار از لحاظ گوناگون مورد بررسی و تحقیق قرار گرفته‌ است،و در مورد این کلمه‌ نظرات متفاوتی ارائه‌ شده‌اند،

**************

ادامه مطلب
[ شنبه هفتم مهر ۱۳۸۶ ] [ 21:7 ] [ هیـوا عليرمايي ]
.: Weblog Themes By themzha :.

درباره وبلاگ

وێـمانـه‌ واچه‌ قـسه‌ و بـاسه‌کـه‌ت
برمانه‌ به‌ دۆس به‌ین و تاسه‌کـه‌ت
وێـمـانــــه‌ گـنه‌ شــۆنــه‌و زانـایـی
با یـاوی ئـامـانـج ئاوات واسه‌که‌ت

زیننه‌ بیه‌ی هه‌ر زوانیه‌ ئه‌وه‌جه‌ش هه‌ن پانه‌یه‌ که‌ ئا زوانه‌ دلێ فێرگاکانه‌ (آموزشگاه ها) به‌ کار بریۆ. مشیوم جه‌ باخچه‌و زاڕۆڵا (کودکستان) هه‌تاکه‌ زانکۆ پا زوانه‌ بوانیۆنێ وو بنویسیۆ، وه‌ ئی کاره‌یچه‌ جه‌هان وینیه‌ زانایانه‌ش گه‌ره‌که‌ن. ئینه‌ ڕایه‌ درووسه‌ نیه‌نه‌ که‌ ئێمه‌ په‌ی پارێزناو زوانیما ته‌نیا دڵ پانه‌یه‌ وه‌ش که‌ دلێ کووچه‌ و بازاڕ و مێمانی و ... قسێش په‌نه‌ که‌رمێ. ماچا حه‌ر زوانیه‌ که‌ زوانوو فێرکه‌رده‌ی وو بارئارده‌ی (آموزش و پرورش) نه‌بۆ، دماو ۴۰۰ ساڵێوه‌ لێنه‌ مشو. زوانی هۆرامی پاڵوو ئانه‌ینه‌ که‌ په‌ی ماوایه‌ درێژ و توولانی زوانوو کیتابه‌ت و ئه‌ده‌بیاتوو به‌شێوه‌ وه‌روه‌ڵاو جه‌ کورده‌سانی پێسه‌ سنه‌ی و مه‌حاڵوو گۆرانی و مه‌حاڵوو هۆرامانی و ...، بیه‌ن داخه‌کێم ئانه‌ چننه‌ها ساڵێن تووشوو ئی ده‌ردێ یانی نه‌وانای و نه‌نویسته‌ی بیه‌ن و جه‌ ته‌ره‌فوو واچه‌ره‌کاشوه‌ بێناز کریان به‌ڵام هیشته‌ی لێنه‌ نه‌شیه‌ن وه‌ به‌ نیسبه‌توو باقی زوانه‌ کوردیه‌کاو ئێرانی که‌ ڕه‌نگا ئیمکاناتیه‌ فره‌ته‌رشا بیه‌ بۆ، ده‌س نه‌وارده‌ته‌ره‌نوو ده‌قش پا جۆره‌ نه‌شوویان؛ وه‌ ئینه‌ نیشان ده‌روو ئانه‌ینه‌ که‌ ئی زوانه‌ به‌ ڕاسی زوانیه‌ قووڏاروو ره‌گوو ڕیشه‌ داروو توانان. چوونکوو ئی زوانه‌ نه‌ته‌نیا پێسه‌و باقی زوانه‌ ئێرانیه‌کا جه‌ ته‌ره‌فوو ده‌سه‌ڵاتیوه‌ زڵمش کریانه‌نه‌ به‌ڵکوو جه‌ ته‌ره‌فوو کورده‌کاچوه‌‌ زڵمش شیه‌نه‌نه‌وو که‌مته‌ر خه‌میش په‌نه‌ کریان؛ به‌ڵام ئینه‌ نمه‌بۆ به‌ ده‌لیل که‌ ئێمه‌ حیچ کاریه‌ په‌ی زوانه‌که‌یما نه‌که‌رمێوو بیشمێره‌ پی چێوانه‌ دڵ وه‌شی وێما بڏه‌یمێوه‌و فه‌قه‌ت قسێ زلێ که‌رمێوو تاویه‌ نه‌ تاویه‌ واچمێ: "ئێمه‌ هه‌زارساڵێ چۆ وه‌ڵی پێسنێ بیێنمێ و پاسنێ بیێنمێ." چه‌نی سه‌رنج دای پا چیویه‌ که‌ ئارۆ ئامان وه‌رۆ په‌یما وو نمه‌کریۆ چی وه‌زعێنه‌ زوانوو فێرکه‌رده‌یوو بارئارده‌یما هۆرامی بۆنێ وه‌ حه‌ر پاسه‌ نمه‌تاومێ دلێ دانشگاینه‌ په‌نه‌ش بوانمێ، ئه‌وه‌جه‌ن که‌ حه‌و‌ڵوو ته‌قالاو وێما بڏه‌یمێ تا بتاومێ جه‌ ڕاو ته‌له‌فزیۆنوو ڕادیۆو ئینترنێتوو کتێوو مه‌جه‌له‌وو ڕووزنامه‌کاوو ئه‌نجومه‌نه‌کاوه‌ خزمه‌توو ئی زوانیه‌ که‌رمێ وه‌ نازمێ که‌ ئی ڕه‌سه‌نیه‌ بۆنه‌و که‌مته‌ر خه‌میماوه‌ بلۆ دلێ زیاره‌ته‌ڵانۆ تاریخی. زوانی هۆرامی پێسه‌ له‌قێوه‌ بنه‌ڕه‌تی جه‌ زوانه‌ کوردیه‌کا و پێسه‌ یۆ جه‌ ڕه‌سه‌ن ته‌رین زوانه‌ ئێرانیه‌کانه‌ن وه‌ ڕه‌نگا ته‌نیا یادگارۆ زوانه‌ باستانیه‌کێ ئێرانین که‌ پی جۆره‌ ده‌س نه‌وارده‌ مه‌نه‌ بۆ. جیا چینانه‌ کۆنته‌رین کتێوه‌کاو کورده‌واری (په‌ی نموونه‌ی کتێوه‌ کۆنه‌کاو ئایینوو یارسانی) وه‌ حه‌ر پاسه‌ ته‌ماموو ئه‌ده‌بیاتوو کلاسیکوو کورده‌واری پی زوانه‌ نویسیه‌ینێ. ئه‌گه‌ر به‌یمێ هۆرامی جه‌ لێ ئه‌ده‌بیاتی کوردینه‌ لابه‌رمێ ئیتر زوانی کوردی چیویه‌ش په‌ی واته‌ی نمه‌مانۆ که‌ شانازیش پۆ‌وه‌ که‌رۆنێ وه‌ یاگیه‌ش جه‌ به‌ینوو ئه‌ده‌بیاتوو نه‌ته‌وه‌کاو دنیاینه‌ نیه‌ن. گه‌ره‌کم نیه‌ن پی قسانه‌ دڵوه‌شی وێم بڏه‌ووه‌، ته‌نیا گه‌ره‌کمه‌ن واچوو که‌ پارێزنه‌و زوانی هۆرامی ئه‌رکوو سه‌روو شانه‌و نه‌ ته‌نیا هۆرامیه‌کا به‌ڵکوو گرد کوردیه‌ دڵسۆزین.

_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_

هر انسانی چند هویت دارد، ولی عمیق ترین هویتش هویت زبانی است. زیرا قبل از اینکه پی ببرد چه دینی دارد، قبل از اینکه حتی به جنسیت خودش واقف بشود که مرد است یا زن و قبل از اینکه بداند هویت طبقاتی و موقعیت اجتماعی‌اش از نظر ثروت یا خرید و فروش کار چی هست و حتی قبل از اینکه بداند به کدام ملت و سرزمین تعلق دارد و پاسپورتش به کدام کشور متعلق است، به هویت زبانی می‌رسد. بقول هایدگر، فیلسوف آلمانی، انسان در خانه زبان است که فکر می کند و زبان مادری زبان ارتباطی نیست. ما در زبان ادبیات کلاسیک عرفانی مان به آن احساس و قلب می گوییم. زبان مادری قلب، احساس و الهام است. بنابراین کسانیکه با زبان مادری انسانها در می افتند در واقع با عمیق‌ترین جنبه هویت آنها مبارزه می کنند و پیروز نخواهند شد.

امکانات وب